Witamina D odgrywa kluczową rolę w prawidłowym rozwoju niemowląt i małych dzieci. Wspiera mineralizację kości i zębów, wpływa na odporność oraz pracę mięśni i układu nerwowego. W Polsce, ze względu na położenie geograficzne i ograniczoną syntezę skórną przez większą część roku, suplementacja witaminy D jest standardowym elementem profilaktyki zdrowotnej u najmłodszych.
Dlaczego witamina D jest tak ważna?
Najważniejszą funkcją witaminy D jest regulacja gospodarki wapniowo-fosforanowej. Dzięki niej organizm może skutecznie wchłaniać wapń z przewodu pokarmowego, co ma bezpośredni wpływ na rozwój układu kostnego dziecka. Dodatkowe, ogólnoustrojowe korzyści wynikające z działania witaminy D to m. in.: ochronny efekt w chorobach sercowo-naczyniowych, cukrzycy, zaburzeniach metabolicznych, chorobach autoimmunologicznych.
Niedobór witaminy D może prowadzić m.in. do:
- ujemnego bilansu wapniowego i zaburzenia mineralizacji kości, co prowadzi do krzywicy,
- opóźnionego zarastania ciemiączka,
- osłabienia mięśni,
- większej podatności na infekcje,
- wad uzębienia.
W pierwszych latach życia zapotrzebowanie organizmu na witaminę D jest szczególnie wysokie, ponieważ dziecko intensywnie rośnie.
Ponadto, istnieje cały szereg czynników, które powodują problemy z jej niedoborami. Szczególnie zagrożone są dzieci:
- karmione piersią, które nie otrzymują dodatkowo zalecanej profilaktycznej dawki tej witaminy
- o ciemnej karnacji skóry (z powodu mniejszej produkcji witaminy D w skórze pod wpływem promieni słonecznych)
- poddane niewystarczającej ekspozycji na słońce (np. nadmierne stosowanie kremów ochronnych z filtrem, długotrwałe przebywanie w zamkniętych pomieszczeniach, używanie odzieży zakrywającej większość ciała, okres zimowy w naszej strefie geograficznej)
- otyłe.
Jak więc zapobiegać niedoborom? Przede wszystkim warto wiedzieć, w jakich produktach znaleźć możemy witaminę D. A są to głównie tłuste ryby morskie, żółtka jaja, produkty wzbogacane np. kaszki, płatki śniadaniowe. Jednak podaż witaminy D z żywnością najczęściej nie jest wystarczająca. I tutaj z pomocą przychodzi nam słoneczko – ludzi organizm jest w stanie syntetyzować witaminę D przez skórę z promieni słonecznych (UVB). Jednak co ważne, i ta synteza najczęściej nie jest wystarczająca. W Polsce skuteczna synteza skórna witaminy D jest możliwa głównie od maja do września, oczywiście przy odpowiedniej ekspozycji skóry na słońce. U niemowląt i małych dzieci nie zaleca się jednak celowego opalania.
Dodatkowo:
- stosowanie filtrów UV ogranicza syntezę witaminy D,
- zimą produkcja skórna jest niewystarczająca,
- dzieci mimo wszystko większość czasu spędzają w pomieszczeniach.
Z tego powodu to właśnie suplementacja witaminy D pozostaje podstawą profilaktyki.
Aktualne zalecenia suplementacji witaminy D u dzieci
Zgodnie z najnowszymi polskimi rekomendacjami:
Niemowlęta 0–6 miesięcy
- 400 IU witaminy D dziennie
- suplementację należy rozpocząć od pierwszych dni życia,
- dotyczy to zarówno dzieci karmionych piersią, jak i mlekiem modyfikowanym.
Niemowlęta 6–12 miesięcy
- 400-600 IU dziennie
- dawka zależy od ilości witaminy D dostarczanej z pokarmem, jednak nie powinna być mniejsza niż 400 IU.
Dzieci 1–3 lata
- 600-1000 IU dziennie przez cały rok.
Jak podawać witaminę D?
W celu suplementacji najczęściej stosuje się preparaty w formie kropli, kapsułek typu "twist-off" lub aeorozoli. Warto wybierać produkty z czystym składem i zwracać uwagę czy preparat występuje na rynku w formie leku – takie produkty mają standaryzowaną ilość witaminy D w danej dawce, w przeciwieństwie do typowych suplementów diety, gdzie ilość rzeczywista może nie być adekwatna do tej podanej na opakowaniu.
Witaminę D warto podawać dziecku w połączeniu z posiłkiem bogatym w tłuszcze, gdyż dzięki temu witamina lepiej się rozpuści i przyswoi w organizmie. Podczas suplementacji należy też pamiętać o kilku zasadach:
- podawać preparat codziennie,
- stosować dawkę zgodną z zaleceniem,
- używać preparatów przeznaczonych dla dzieci,
- nie zwiększać dawki „na własną rękę”.
Czy dzieci karmione mlekiem modyfikowanym także potrzebują suplementacji?
To częste pytanie rodziców. Mleka modyfikowane zawierają witaminę D, jednak ilość spożywanego preparatu nie zawsze pokrywa dobowe zapotrzebowanie niemowlęcia.
Dlatego:
- u większości niemowląt suplementacja nadal jest konieczna,
- dawkę warto omówić z pediatrą, szczególnie gdy dziecko na co dzień spożywa duże ilości mleka modyfikowanego.
Prawidłowa suplementacja witaminy D to jeden z najprostszych i najskuteczniejszych elementów profilaktyki zdrowotnej u najmłodszych dzieci. Dzięki niej można skutecznie wspierać prawidłowy rozwój kości, odporność i ogólne zdrowie malucha.
Opracowanie: mgr Katarzyna Rzepka, dietetyk w Żłobku Samorządowym nr 13 w Kielcach